Vııı. Soru: Helal ve Haram Kılma Yetkisi
Sana kendilerine ne helal kılındığını soruyorlar?
يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمْ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنْ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمْ اللَّهُ فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ
Sana, kendilerine neyin helal kılındığını soruyorlar, de ki: «Size temiz olanlar helal kılındı; Allah’ın size öğrettiği üzere alıştırıp yetiştirerek öğrettiğiniz avcı hayvanların sizin için tuttuklarını yiyin ve üzerine Allah’ın adını anın. Allah’tan sakının, doğrusu Allah hesabı çabuk görür. (5 Mâide 4)
İslam’da helal ve haram kılma yetkisi, dinin asıl sahibine aittir. O, kullarını sınamak için bir kısım şeyleri onlara haram kılmış, çoğu şeyleri ise helal kılmıştır. O’nun dininde helal olan şeyler çok, haram olan şeyler sınırlıdır. Onun için eşyada asıl olan helal olmasıdır kaidesi meşhur olmuştur. Yani bir şeyin haram olduğuna dair delil yoksa o şeyin helal olduğuna hükmedilir. O’nun helal kıldığı şeyler, herkese yetecek, herkesi tatmin edecek kadardır. Helal olan şeyler insan için hayırlı ve yararlıdır.
Yüce Rabbimiz, kullarına tertemiz, yararlı ve güzel şeyleri helal kılmıştır. Onun için haramlara yönelmeye gerek ve ihtiyaç yoktur. Haramlar, bir kerecik olsun denenmeye değmez. Çünkü tarih boyunca hiçbir haram, hiç kimseyi ondurmamış ve zerre kadar yarar sağlamamıştır. Tam tersine haramlar, insanın kendi ruh ve beden sağlığına, madde ve manasına, çevresine zarar vermiş, dünya ve ahiret helakine sebep olmuştur.
Dinin asıl sahibi Yüce Allah’tır. O’nun dini Allah ve O’nun Rasülünden öğrenilir. Neyin haram yahut helal olduğunu belirleyen O’dur. Hiç kimse kendi kafasından helal haram sınırları belirleyemez. Bunun için müslüman neyin helal yahut haram olduğunu öğrenmek için sorup araştırmalıdır.
Yüce Rabbimizin dinin temel esasları değişmez. İlk insandan son peygambere kadar O’nun dininin temel esasları aynıdır. O’nun bütün Peygamberleri aracılığı ile insanlığa ulaştırdığı tevhid dininin adı İslam’dır. Temel esaslar değişmemekle beraber, bazı zamanlarda ve bazı toplumlarda dinin uygulamaya yönelik bazı hükümlerinin/şeriatın farklılık arz ettiği görülür. Sözgelimi namaz bütün Peygamberlerin davetinde vardır, ancak onun vakitleri, kıblesi, rekatları, rukünlerinde kimi değişiklikler olabilmiştir. Zekat bütün şeriatlarda vardır, ancak ödeme ve masarif yerleri değişik olabilmiştir. Oruç bütün şeriatlarda vardır, ancak onun vakti, süresi ve şeklinde bazı farklılıklar olmuştur. Nitekim bu konuda Rabbimiz şöyle buyurur:
Tevrat’ın indirilmesinden önce İsrail’in kendilerine haram ettiğinden başka bütün yiyecekler İsrailoğullarına helal idi; «Doğru sözlü iseniz Tevrat’ı getirip okuyun».
Yahudilere tırnaklı her hayvanı haram kıldık. Onlara sığır ve davarın sırt, bağırsak ve kemik yağları hariç, iç yağlarını da haram kıldık. Aşırı gitmelerinden ötürü onları bu şekilde cezalandırdık. Biz şüphesiz doğru sözlüyüzdür.
Yahudilerin haksızlıklarından, çoklarını Allah yolundan menetmelerinden, yasak edilmişken faiz almaları ve insanların mallarını haksızlıkla yemelerinden ötürü kendilerine helal kılınan temiz şeyleri onlara haram kıldık. Onlardan inkâr edenlere, elem verici azap hazırladık.
Onun için bu ümmet şöyle dua etmekle emr olunmuştur: Rabbimiz Bizden öncekilere yüklediğin gibi, bize de ağır yük yükleme. Aslında Yüce Rabbimiz, kimseye gücünün yetmeyeceği şeyi yüklemez. Ama insan, kendi isyanlarıyla yükümlülüklerini artırabilir, sonra da onların altında kalabilir.
Yüce Rabbimizin kullarına haram kıldığı şeyler, kirli, zararlı ve faydasız şeylerdir. O’nun helal kıldığı ve buyurduğu şeyler ise kullarının hayrına olan, onların dünya ve ahiret huzur ve mutluluklarına, kurtuluşlarına vesile olan tertemiz şeylerdir.
Av da insanların hayrına meşru kılınmıştır. Pek çok insan avcılık yaparak rızkını ve geçimini sağlamaktadır. Meşru avcılıkla ilgili esaslar fıkıh kitaplarımızda açıklanmıştır. Avla ilgilenecek olanlar bu açıklamaları öğrenmeli ve onlara göre hareket etmelidir.
Av için bir kısım hayvanlar eğitilebilmektedir. Etçil bir kısım hayvanlar, eğitilerek yakaladıkları hayvanları yemeden sahipleri olan avcılar için tutup getirmektedirler. Av için bu hayvanları kullanmanın da bir kısım usul ve adabı vardır.
İnsanların emrine verilen hayvanlar bile eğitilebilmektedir. İnsanlar hayvanları eğitirken, hemcinslerini eğitmeyi ihmal etmemelidirler. Akılsız diye bilinen hayvanlar eğitilebilirken, konuşma, okuma yazma becerisine sahip olabilen, geçmiş birikim ve tecrübelerden faydalanabilen akıl gibi büyük bir nimetin sahibi insanların eğitimden mahrum kalması düşündürücüdür. Bundan ibret alınmalıdır.
Ayet, bilgili insanların diğer cahil insanlardan daha hayırlı olduğunun delilidir. Zira ayette av için yetiştirilen hayvanlar, diğer hayvanlardan ayrı tutularak özel olarak anılmıştır. Eğitilmiş olmak hayvanı, diğer hayvanlardan üstün hale getirirse, insanı ne hale getirir, teemmül edilmelidir.
Gerçek mümin, bir şeye helal yahut haram derken, helal ve haram sınırlarına uyarken sürekli Yüce Allahtan korkmalı, O’na hesap vereceğini düşünmelidir. Zira Yüce Allah, herkesin hesabını niyet ve ameline göre gören, ona göre karşılığını verendir.
Yüce Allah’ın hesabı çabuk görmesi, tüm herkesin hesabını görmenin O’na kolay gelmesi ve O’nun ilminin tüm her şeyi ayrıntılarıyla kuşatmış olması demektir. O, bu hesap görme işini, hiçbir şeye ihtiyaç duymadan yapar.
Helal ve haram kılınan şeyleri açıklayan bazı ayetler:
6/151 De ki: «Gelin size Rabbinizin haram kıldığı şeyleri söyleyeyim: O’na hiçbir şeyi ortak koşmayın, anaya babaya iyilik yapın, yoksulluk korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin sizin ve onların rızkını veren Biziz, «Gizli ve açık kötülüklere yaklaşmayın, Allah’ın haram kıldığı cana haksız yere kıymayın. Allah bunları size düşünesiniz diye buyurmaktadır.»
7/33 De ki: «Rabbim sadece, açık ve gizli fenalıkları, günahı, haksız yere tecavüzü, hakkında hiçbir delil indirmediği şeyi Allah’a ortak koşmanızı, Allah’a karşı bilmediğiniz şeyleri söylemenizi haram kılmıştır.»
22/30 (Haram olduğu) size okunanlar dışında kalan hayvanlar, size helal kılındı. O halde pis putlardan sakının; yalan sözden kaçının.
2/173 Şüphesiz size ölü hayvan etini, kanı, domuz etini, Allah’tan başkası için kesilen hayvanı haram kılmıştır.
2/275 Allah alış verişi helal, faizi haram kıldı.
4/160-161 Yahudilerin haksızlıklarından, çoklarını Allah yolundan menetmelerinden, yasak edilmişken faiz almaları ve insanların mallarını haksızlıkla yemelerinden ötürü kendilerine helal kılınan temiz şeyleri onlara haram kıldık. Onlardan inkar edenlere, elem verici azap hazırladık.
5/3 Leş, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına kesilenler, -canları çıkmadan önce kesmemişseniz, boğulmuş, bir yerine vurularak öldürülmüş, düşüp yuvarlanmış, başka bir hayvan tarafından susulmuş, yırtıcı hayvan tarafından yenmiş olanları- dikili taşlar üzerine boğazlananlar ile fal oklarıyla kısmet aramanız size haram kılındı; bunlar fasıklıktır.
5/96 Deniz avı ve onu yemek size de, yolculara da, geçimlik olarak helal kılınmıştır. İhramlı bulunduğunuz sürece kara avı size haram kılınmıştır. Huzuruna toplanacağınız Allah’tan sakının.
5/5. Size temiz olanlar helal kılındı. Kitap verilenlerin yemeği size helal, sizin yemeğiniz de onlara helaldir. İnanan hür ve iffetli kadınlar ve sizden önce kitap verilenlerin hür ve iffetli kadınları -zina etmeksizin, gizli dost tutmaksızın ve mehirlerini verdiğiniz takdirde- size helaldir. Kim imanı inkar ederse, şüphesiz amelleri boşa gider. O, ahirette de kaybedenlerdendir.
4/23 Sizlere, analarınız; kızlarınız, kız kardeşleriniz, halalarınız, teyzeleriniz, kardeşlerinizin kızları, kız kardeşlerinizin kızları, sizi emziren süt anneleriniz, süt kardeşleriniz, karılarınızın anneleri, kendileriyle gerdeğe girdiğiniz kadınlarınızın yanınızda kalan üvey kızlarınız ki onlarla gerdeğe girmemişseniz size bir engel yoktur, öz oğullarınızın eşleri ve iki kız kardeşi bir arada almak suretiyle evlenmek, geçmişte olanlar artık geçmiştir size haram kılındı. Doğrusu Allah bağışlar ve merhamet eder.
4/24 Evli kadınlarla evlenmeniz de haram kılındı. Maliki bulunduğunuz cariyeler müstesna, bunlar, Allah’ın üzerine farz kıldığı hükümlerdir. Bunlardan başkasını, zinadan kaçınıp, iffetli olarak, mallarınızla istemeniz size helal kılındı.
2/187 Oruç tuttuğunuz günlerin gecesi kadınlarınıza yaklaşmanız size helal kılındı…
Ayetlerde genel olarak temiz ve hoş olan şeylerin helal, çirkin ve zararlı şeylerin de haram kılındığı belirtilmiştir. Ayrıca ayetlerde hemen her insanı ilgilendiren yeme içme, evlilikle ilgili helal ve haram sınırları da açıklanmıştır